HeroPlayz
Kömür Madencisi
- En iyi cevaplar
- 0
AmigaOS, Amiga kişisel bilgisayarının işletim sistemidir. Grafik arabirimi olan Workbench, CLI komut satırı arabirimi ile birlikte AmigaDOS ve çoğu Amiga modelinde ROM'da yer alanKickstart'tan oluşur.
AmigaOS'un çekirdeği sistemin Kicktsart olarak bilinen ROM'unda yer alır. Bu çekirdek, "Monolithic Kernel" yapısındadır. Bu çekirdek yapısı QNX, Linux gibi işletim sistemlerinde de kullanılmaktadır.
Monolithic Kernel, bir bütün halinde yazılan kernel dizaynına verilen addır. Modüler bir dizaynın arada mesajlarla, data transferleriyle zaman kaybetmemesi gibi dezavantajları bulunmayan, bu sebeple de daha hızlı olan çekirdek tasarımıdır. Ayrıca kolay bir tasarım olarak geçmektedir. Ancak kaynak kodunda yapılan değişiklikler bütün çekirdeğin yeniden derlenmesini gerektirir. Monolithic çekirdekte bütün donanım sürücüleri çekirdeğin içine gömülü haldedir. İşletim sistemi donanıma erişim için gerekli sürücüleri içinde barındırır. Mikro çekirdeklere göre daha büyüktürler ancak yazılımların çekirdek ile olan uyumu sayesinde daha hızlı ve kararlı çalışırlar. Performans açısından mikro çekirdeklere göre daha iyidirler ve son derece sağlamdırlar. Fakat çekirdek tarafından desteklenmeyen bir donanım eklendiği taktirde ya çekirdeği yeniden derlemeniz ya da gerekli yamayı yüklemeniz gerekir. (Kaynak: ek$i sözlük)
Bu çekirdeğin Amiga’ların Kickstart ROM’unda gömülü olduğunu düşünürsek; Amiga sistemlerde çekirdeğin yenilenmesi için Kickstart Rom’unuzu yenilemeniz gerekir. Ancak bunu değiştirmeden yapabilmeniz de mümkün. Bunu sağlayan bazı yazılımlar ve destekleyen donanımlar vardır. (Örn.: Blizzard turbo kartlardaki “MapROM” özelliğinizi kullanmanızı sağlayan “Blizzkick”, ReLoKick gibi yazılımlar vardır. Bu yazılımlar sayesinde Amiga’nızın çekirdeğini istediğiniz gibi modifiye edip bir dosya halinde bilgisayarınızın herhangi bir yerinde saklayarak istediğiniz zaman kullanabilirsiniz.)
AmigaDOS, temelleri 1976 yılında atılan TRIPOS adlı işletim sisteminin 1981 yılında Motorola’nın 68000 serisi işlemcilerine uyarlanmış versiyonunun 1985 yılında Commodore-Amiga firmasının sadece grafik arayüzlü olarak tasarlanması düşünülen AmigaOS’ta çıkan bazı hatalar yüzünden Amiga serisi bilgisayarlara adapte edilmiş halidir. Belirtilen hatalar olmasaydı AmigaOS’un bir parçası haline gelmeyecekti. Ancak zamanla AmigaOS için olmazsa olmaz haline gelmiştir. Günümüzde de aynı önemini korumaktadır. AmigaOS 1.0 sürümünün ilk piyasaya sürüldüğü tarih 23 Haziran 1985’tir. AmigaOS’un hedef aldığı kullanıcı kitlesi iş istasyonları ve ev kullanımı idi.
Workbench, Kickstart ve AmigaDOS üzerinde çalışan bir yamadan çok masaüstü ve iş istasyon sistemleri için tasarlanmış bir işletim sistemidir. Bu işletim sistemi renkli grafik arayüzüne sahipti ve zamanının ötesinde çok gelişmiş özellikler barındırırdı. Örneğin çalıştıracağınız programın ikonlarında yer alan değişken bilgiler ve komutlar sayesinde programın nasıl bir ekranda açılacağını, ne kadar bellek kullanabileceği, oyunlarda hile kodlarını girmek gibi birçok farklı şey kullanılırdı. Bunun hala tam bir örneği herhangi bir işletim sisteminde yoktur. Güvenilir ve hızlı bir işletim sistemidir.
AmigaOS’un desteklediği mimariler, öncelikli olarak Motorola 68k işlemcileri ve gene Motorola ve IBM firmalarının ürettiği PowerPC teknolojileridir.
AmigaOS’a en benzer işletim sistemleri en başta QNX (İşletim sisteminin temel yapısı AmigaOS ile şaşırtıcı şekilde benzerlikler göstermektedir.), Linux (çekirdek mimarisi yüzünden), MorphOS (AmigaOS uyumlu) ve x86 mimarisi üzerinde çalışan AROS. AmigaOS’un hala geliştirildiğini ve tamamıyla PowerPC mimarisine uyarlandığını, beta sürümünün sonlarına yaklaştığını ve beta olduğu halde birçok işletim sisteminin piyasadaki güvenilir sürümünden daha sağlam, hızlı ve esnek olduğunu belirtmek istiyorum. AmigaOS 4.0 ve 4.1 şu an için amiga klasiklerde (68k) A1200,A3000,A4000 powerpc'lerde Amigaone, Pegasos I ve II, SAM 440EP & Flex, SAM460ex ve yeni çıkacak amigaone x1000 anakartlarında çalışıyor.
Amoeba akademik bir dağıtık işletim sistemi projesi. Andrew S. Tanenbaum ve diğerleri tarafından geliştirilmektedir.
AROS, bilgisayarlar için yapılmış Amiga işletim sistemi mimarisini temel alan bir işletim sistemidir. GNU/GPL Lisansına sahiptir. Boyut açısından çok küçüktür. Disket sürücünüzden bile çalışan sürümü bulunmaktadır.
AROS kelimesinin açılımı Amiga Research Operating System'dir.
BeOS (Be Operating System), Be Incorporated tarafından geliştirilmiş olan bir işletim sistemidir. Kendine ait bir dosya sistemine (BeFS) ve mikroçekirdeğe sahiptir. Bireysel kullanıcılara ücretsiz sunulmasına karşın BeOS 5 sürümüyle birlikte dağıtım ve geliştirilmesi sona ermiştir.
Bilgisayar üzerinde booting CPU'ya ilk elektrik enerjisi gönderildiğinde, bilgisayarın çalışabilmesi için uygulamaya konulan işlemler bütünü ve çalışan uygulamalardır. İşlem bilgisayara ilk elektrik verildiğinde başlar ve bilgisayar normal görevlerini yapmaya hazır hâle geldiğinde sonlanır. Modern genel amaçlı bilgisayarlar üzerinde bu işlem onlu saniyeler içinde gerçekleşir. Bu esnada bireysel test, konumlama ve donanımların tanınması, bulunması, yüklenmesi ve başlatılması işlemleri gerçekleştirilir. Birçok bilgisayar sistemi ayrıca bu işlemlerin yapılmasını bir uygulama yardımıyla güç döngüsü olmadan gerçekleştirir ve buna izin verir. Bu işlem soft reboot ismi ile anılır. Boot yükleyicisi bir bilgisayar programıdır ve ana işletim sistemi çalışma çevresellerini bireysel test tamamlandıktan sonra yüklemek için kullanılır.
BSD (Berkeley Software Distribution), Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'in kaynak kodu dağıtımı olan, AT&T'nin UNIX'i için bir eklentiler zinciridir. Birçok açık kaynak kodlu işletim sistemi projesi, 4.4 BSD-Lite olarak bilinen kaynak kodu dağıtımını temel kabul eder. Ek olarak bunlar, özellikle GNU projesi olmak üzere diğer birçok açık kod projesini de kapsar.
Cloud, Los Angeles'in kurduğu anonim şirket "Good LLC" tarafından ortaya çıkarılan "tarayıcı tabanlı işletim sistemi"dir. Şirket ilk olarak üçüncü canlı örnneğinde şimdi ağır bir şekilde Ubuntu'ya dayanan gOS adlı bir Linux dağıtımını piyasaya sürdü.
CP/M (Control Program for Microcomputers, orijinali Control Program/Monitor idi) Intel 8080/85 ve ZilogZ80 işlemcili mikro bilgisayarlar için Digital Research şirketinin kurucusu Gary Kildall tarafından geliştirilmiş 8-bit işletim sistemi.DOS işletim sistemlerinin atasıdır.
DOS (İngilizce: Disk Operating System, Türkçe: Disk İşletim Sistemi), bilgisayarlar için ufak ve basit bir işletim sistemi türü olup, ana görevidisket ve sabit disk gibi saklama ortamlarının yönetimidir.
Bilgisayarların diğer işlevleri; grafik, ses, yazdırma, ağda gezinme, bellek yönetimi, çoklu kullanıcı ve çoklu işlem özellikleri, DOS tarafından üstlenilebilir. Bu özellik ve görevler çeşitli kullanım yazılımlarının yardımı ile olur.
DOS sistemleri 90'lı yılların ortasına kadar hemen hemen her PC'de işletim sistemi olarak görev yapmışlardır. Bugün çoğu alanda yerini grafik arabirimli işletim sistemleri almış ise de, DOS basit ve ufak oluşundan bir gömülü sistem olarak çeşitli kumanda ve denetleme sistemlerinde hayatını sürdürmektedir.
DOS’un tarihi, bilgisayarların (kişisel bilgisayarlar) tarihiyle başlar ve çoğunlukla da pek hayırla anılmaz. Çünkü DOS’ta grafiksel bir kullanıcı arabirimi (pencereler) yoktur, her şey komutlarla ve çok sayıda parametre ile yapılır. DOS, tüm x86 tabanlı bilgisayarlarda çalışır. Çok görevli bir işletim sistemi olmayan DOS, grafik kullanıcı arabirimini kullanmaz. Üstünde kolay yazılması, bellek ve sabit diskte az yer kaplaması, kolay ve çabuk öğrenilmesi, düşük donanımlı bilgisayarlarda çalışması gibi avantajları olmakla birlikte, etkin bir bellek yönetiminin olmaması, eski teknoloji kullanması ve grafik kullanıcı arabirimi olmaması önemli kısıtlamalarıdır.
DualBoot,iki işletim sistemini aynı bilgisayarda çalıştırma işlemidir.İşletim sistemleri arasında seçim yapmak için bilgisayar açılırken bir seçim ekranı gelir. Önyükleme seçilen işletim sisteminden yapılır.Kısaca 2 işletim sistemini aynı anda kullanmaktır.
FreeBSD x86 Uyumlu, AMD64, IA-64, PC-98 ve UltraSPARC® mimarileri için ileri seviye bir işletim sistemidir. Berkeley'deki KaliforniyaÜniversitesi'nde geliştirilmiş UNIX® türevi olan BSD'yi temel almıştır. FreeBSD birçok kişi tarafından geliştirilmekte ve devam ettirilmektedir. Ayrıca başka mimariler için geliştirim değişik aşamalardadır.
HURD (Hird of Unix-Replacing Daemons), Özgür Yazılım Vakfı bünyesinde geliştirilen GNU projesi için çekirdek oluşturma amacıyla başlatılmış bir projedir. HURD, Mach mikroçekirdeği temel alınarak geliştirilmiş GNU/Mach mikroçekirdeği etrafında Unix artalan süreçlerinin (daemon) uyarlanmasıdır.
Linux çekirdeğinin popülerlik kazanmasıyla, GNU araçları Linux'a uyarlanmış ve böylelikle HURD'ın gelişimi iyiden iyiye yavaşlamıştır. Daha sonraları Debian ekibi tarafından geliştirilmeye başlanan HURD, uzun bir süre sonra Mach mikro çekirdeğinin terkedildiği açıklanmıştır. Bunun üerine L4 mikro çekirdek ailesi üzerine kurulu çekirdek aranmaya başlanmıştır. Ancak daha sonra karşılaşılan yapısal sorunlardan dolayı bundan da vazgeçilerek Mach tabanlı mikro çekirdek (GNU/Mach) yeniden geliştirilmeye başlanmıştır.
HP-UX, HP'nin üretiği 9000 ve Itanium serisi sunucularda kullanılan UNIX varyantı bir işletim sistemidir.
IRIX Sistem V tabanlı ve BSD eklentili UNIX İşletim Sistemi'dir. Silicon Graphics (SGI) tarafından 32 ve 64-bitlik MIPS mimarili kendi iş istasyonları ve sunucularında kullanılmak üzere geliştirilmiştir. UNIX tabanlı olması sayesinde çok uzun çalışma sürelerine çıkabilir. KullandığıXFS dosya sistemi günlüklü dosya sistemlerinin en gelişmişlerinden biri olarak kabul edilir.
IRIX özellikle 3D grafikler, video ve yüksek bant yığın veri transferlerine büyük destek sağlar. IRIX masaüstü ortamı için GUI sağlayan ilk UNIX tabanlı işletim sistemleri arasındadır. Çok gelişmiş 3D grafik desteği sayesinde bilgisayar canlandırması ve bilimsel görselleştirme alanlarında yaygın olarak kullanılmaktadır.
Kernel Mode; bilgisayarda, Linux işletim sistemi açılışta "kernel mode"da ( ring 0 ) başlar.
Bu seviyede çalışan programlar bütün bellek adreslerine ve Giriş-Çıkış (sabit disk ve benzeri) aygıtlarına tam yetki ile erişirler. Ayrıca bu modadayken tüm sistem fonksiyonlarına erişilebilir, bellek yeniden adreslenebilir.
(Not: Yukarıda yazanlar Linux işletim sistemi referans alınarak yazılmıştır. Ancak diğer pek çok işletim sisteminde de geçerlidir.)
Korumalı kip (İngilizce: Protected mode), x86 (286 ve üstü intel ailesi ve uyumlu (AMD,via vb.) ) işlemcilerde bellek adreslerine erişim belirli kısıtlamar çerçevesinde olur. Yani her uygulama her istediği bellek adresini istediği gibi kullanamaz. Her bellek bölgesinin erişim hakları descriptor denen kayıtlarla saklanır. Bu kayıtların arka arkaya dizilimi ile hafızanın tamamen adreslendiği bellek haritası (memory map) oluşturulur.
Macintosh İşletim Sistemi, kısaca Mac OS, Apple firması tarafından piyasaya sürülen Apple'ın daha sonra "Mac OS" olarak isimlendireceği şeyin orijinal hali olan, tamamlayıcı ve isimsiz sistem yazılımı ilk olarak 1984 yılında orijinal Macintosh ile tanıtılmıştır. En son ana sürümü Mac OS X'tir. Mac OS ailesindeMac OS 7, Mac OS 9 ve Mac OS X vardır.Mac OS X Macintosh Operating System'in kısaltmasıdır. Sonundaki X roma rakamındaki 10'u temsil eder. Bu yüzden ABD'de Mac os X 'eks' yerine Mac os 10 'ten' denir. Mac Unix türevi açık kaynak kodlu bir işletim sistemidir. Yasal olarak sadece Apple marka bilgisayarlar ile uyumludur. Grafik açısından çok ayrıcalıklı olduğundan genellikle yayıncılık alanında ilgi görür. 2010 yılı itibariyle Mac OS X Snow Leopardadlı yeni bir sürümü çıkmıştır.
Mac OS'un önceki sürümleri sadece Motorola 68000 tabanlı Macintosh'lar ile uyumlu idi. Apple PowerPC donanımı ile bilgisayarlar ortaya koyduğunda, işletim sistemi de bu yapıyla desteklendi. Mac OS 8.1 68.000 sınıfı işlemci (68.040) üzerinde çalıştırabilir son versiyonudur. "Classic"Mac OS yerine geçmiş olan Mac OS X, 10.5 ("Leopar") sürümü üzerine hem PowerPC ve Intel işlemcileri ile uyumludur. 10.6 ("Kar Leoparı") versiyonu sadece Intel işlemcileri destekliyor.
Microsoft Windows, (Türkçe: pencereler) kullanıcıya grafik arabirimler ve görsel iletilerle yaklaşarak, yazılımları çalıştırmak, komut vermek gibiklavyeden yazma zorunluluğunu ortadan kaldıran, Microsoft şirketinin geliştirdiği dünyada en çok kullanılan bir işletim sistemi ailesidir. İlk Windows 1981 yılında satışa sunulmuştur.
Microsoft'un ilk işletim sistemi olan MS-DOS'tan farklı olarak Windows'ta aynı anda çok sayıda yazılımla çalışmak mümkündür.
Windows, masaüstü pazarında en yaygın kullanılan işletim sistemidir. 2002 yılında, Windows dünya çapında masaüstü piyasasında yaklaşık %97.46'lık bir pay sahibiydi.[1] 2006 Nisan ayı istatistiklerinde bu oranın %89, 2007 Aralık ayında ise %87.8 seviyesinde olduğunu gösteriyor. Ayrıca 2007 Aralık ayındaki payın %6.5'i Windows Vista işletim sistemidir.[2] Bu alanda en ciddi rakibi şu anda Mac OS'tur.
Microsoft Windows ailesinin son üyesi 26 Ekim 2012'e piyasaya çıkan Windows 8'dir. Windows Vista'dan sonra Microsoft, Windows 7 ile başarıyı yakalamış bu başarıyı Windows 8 ile devam ettirmektedir.
Microsoft Windows işletim sistemleri ailesi, daha eski IBM PC için olan MS-DOS ortamının üzerine bir grafik katmanı olarak başlamıştır. Modern sürümleri daha yeni olan Windows NT çekirdeği üzerine kuruludur. Windows 32-bit ve 64-bit Intel ve AMD işlemciler üzerinde çalışır; daha eski sürümleri DEC Alpha, MIPS R4000, ve PowerPC mimarilerinde de çalışmaktaydı (SPARC mimarisinde de çalışması için çalışmalar vardı).
Intel Itanium işlemciler tarafından kullanılan IA-64 ve daha sonra AMD64 (x86-64 olarak da biliniyor, Microsoft tarafından x64 olarak isimlendiriliyor ve Intel tarafından adı EM64T olarak ruhsatlanarak kullanılıyor) mimarilerinin çıkmasıyla Microsoft güncel işletim sistemlerinin bunları destekleyen sürümlerini sundu. Modern 64-bit Windows ailesi Windows XP 64-bit Edition for IA-64 systems, Windows XP Professional x64 Edition for AMD64 systems ve Windows Server 2003'den (hem IA-64, hem de AMD64 sürümlü) oluşur.
Windows'un taşınabilir cihazlar için geliştirilmiş sürümü Windows CE (Pocket PC, Windows Mobile) ailesi olarak anılır, gerçek 32-bit bir işletim sistemidir; ARM, StrongARM, Intel XScale ve MIPSişlemcilerinde çalışır.
Windows NT, XP ,CE ve 8'in gömülü çalışan sürümleri de mevcuttur.
Andrew S. Tanenbaum tarafından ders kitabı olarak yazdığı Operating Systems: Design & Implementation'da anlatılan işletim sistemi. Amacı, dersle birlikte öğrencilerin bir dönem içinde gerçek bir işletim sistemi ile deneyim kazanabilmeleri ve teorinin, pratikte nasıl uygulandığını öğretebilmektir. Bu nedenle Tanenbaum yıllarca comp.os.minix compuserve öbeğinden ve insanlardan gelen geliştirme taleplerini reddetmiş, Minix'i mümkün olduğunca küçük ve işlevsel bırakmıştır.
Minix'in tasarımı, hedef kitlesi gözetilerek yapılmıştır. Bu nedenle o dönemlerde bilgisayarlar çok pahalı olan sabit disk sürücüsü desteği olmadan sadece disketler üzerinde çalışıyordu.
Bu talepleri gerçekleştirmek isteyen ve Minix'ten farklı bir yapı kullanan Linus Torvalds, 1991 yılında Linux projesini Minix öbeği altında duyurmuştur. Minix'ten kayan büyük bir geliştirme öbeği Linux'a katkıda bulunmuşlardır.
Son kararlı sürümü (3.1.8) 4 Ekim 2010 tarihinde yayınlanmıştır.
MOSIX , dağıtık işletim sistemidir. Eski versiyonları UNIX sistemlere dayanmasına rağmen, 1999'dan itibaren çoklu bilgisayar sistemlerine odaklanmıştır. MOSIX sistemlerde; üzerinde değişiklik yapılmış dosyayı ya da kütüphaneleri, diğer bilgisayarlara kopyalamaya ya da taşımaya gerek yoktur. Tüm bu işlemler otomatik olarak yapılmaktadır.
MOSIX hem eşzamanlı işlemleri hem de toplu işlemleri desteklemektedir.
MOSIX; uygulamaların uzak düğümlerde sanki yerel bilgisayarda çalışırmış gibi çalışmasına izin veren bir yazılım katmanı olarak gerçekleştirilmiştir. Kullanıcı programı çalıştırdığı anda, bu ağa bağlanmış olan diğer bilgisayarlarda da program otomatik olarak çalışır. MOSIX'i diğer benzer sistemlerden ayıran temel özellik ise görev düzeyinde değil işlem düzeyinde çalışmasıdır. İşlem düzeyinde ifadesinden kasıt; sistemin, işlem yükünü görevleri oluşturan işlem sayısına göre uyarlaması ve dağıtmasıdır. Bu özellikle paralel işlemlerde oldukça yararlıdır.
MS-DOS (MicroSoft Disk Operating System. Türkçe: Microsoft Disk İşletim Sistemi), Microsoft firmasının geliştirdiği bir DOS sistemidir. 1980'li yıllarda PC uyumlu platformlar üzerinde kullanılan en yaygın işletim sistemiydi. Masaüstü bilgisayarlardaki popülerliğini, zamanla yeni nesil Windows işletim sistemlerine bıraktı.
MS-DOS, ilk olarak 1981 yılında piyasaya sürüldü. Microsoft firmasının bu ürünü geliştirmeyi 2000 yılında durdurdu. MS-DOS'un tam sekiz ana sürümü vardır. Sağladığı önemli gelir ve pazarlama kaynakları ile MS-DOS, Microsoft'un programlama dilleri üzerinde çalışan küçük bir şirket kimliğinden çıkıp, çeşitli yazılım ürünleri geliştirebilen büyük bir firma olma yolunda ilerlemesine neden oldu.
MS-DOS'un en son sürümü 1994'te piyasada yer alan 6.22 sürümüdür. 8.0 sürümü ise Windows 98, Windows 2000 ve Windows ME işletim sistemlerine, bir işlem içinde çeşitli işlemleri yapabilmek için yerleştirilmiş olsa da bu sadece varsayılma'dan (emulatör) başka bir şey değildir.
Microsoft MS-DOS'u geliştirmeyi durduğunu ilan ettiğinde, serbest DOS'u yaşatmak için FreeDOS projesi doğmuştur.
Microsoft'un Windows NT'ye kadar olan sürümleri (3.x, 95, 98 ve ME) DOS üstüne kurulmuş grafiksel kullanım yazılımlarıdır. Daha modern Windows sürülümleri ise kendi çekirdeğine sahip olup MS-DOS yazılımlarını kullanabilmek için DOS'u sadece varsayım olarak barındırmaktadır.
DOS tabanlı yazılımlar, genelde bilgisayarın grafik ve ses özelliklerini ya hiç ya da çok sınırlı olarak kullanıma sunar. Çoklu işlem (Multitasking) ise ancak bazı sürümlerde, sınırlı imkânlar içinde olabilmiştir.
Multics ("Multiplexed Information and Computing Service") eskiden kullanılmış aynı anda birkaç işlem yapabilen (time-sharing) işletim sistemi idi. Proje 1964 yılında Cambridge, Massachusetts'de başlamıştır. Son çalışan işletim sistemi ise 30 Ekim 2000'de Kanada Ulusal Savunma Departmanı'nda kullanılmış ve daha sonra kapatılmıştır.
NetBSD 54 farklı mimari ile çalışan ileri seviye bir işletim sistemidir. Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi'nde geliştirilmiş UNIX® türevi olan BSD'yi temel almıştır. NetBSD birçok kişi tarafından geliştirilmekte ve devam ettirilmektedir. Ayrıca devamlı yeni mimariler için geliştirim aşamalardadır.
Newton OS Apple'ın Apple Newton isimli PDA'sı için geliştirdiği işletim sistemidir. Newton OS Apple dışındaki üreticiler tarafından da kullanılmıştır, ancak artık bu işletim sisteminin geliştirilmesi durdurulmuştur.
Newton OS'un el yazısı tanıma sistemi eleştirmenler tarafından yerden yere vurulmuş bu da cihazların başarısını etkilemiştir.
Newton OS zamanında Macintosh işletim sisteminde bile bulunmayan bazı küçük detayları barındırmaktaydı.
Newton OS için C++ ve Newton Script ile yazılım geliştirilebiliyordu.
Novell NetWare, Novell firması tarafından yerel bilgisayar ağlarında kullanılmak üzere hazırlanmış bir işletim sistemi.
Novell NetWare, metin-tabanlı bir işletim sistemidir. Bu işletim sisteminde, kullanıcının ilk olarak ana bilgisayara bağlanması gerekir. Bilgisayar ağı yöneticisi ağa bağlanan her kullanıcı için bir isim verir. Gerekirse sistem güvenliği için bir şifre de verebilir. Kullanıcı, kendi ismini kullanmak suretiyle bağlantıyı gerçekleştirir. Sisteme bağlandıktan sonra bilgisayarda (servis bilgisayarı) bulunan programlardan yararlanabilir. Aynı şekilde, servis bilgisayarına bağlı bir veya birden fazla yazıcıyı da terminal bilgisayarından kullanmak mümkündür.
HP webOS, Linux çekirdeği üzerinde çalışan özel bir mobil işletim sistemidir. İlk olarak Palm tarafından geliştirildi ve 2010 yılında Hewlett Packard (HP) tarafından satın alındı.
1992'den 2002'ye kadar kişisel dijital asistan üreticisi Palm Computing (daha sonra Palm Inc. olarak değiştirildi) Palm OS yazılım platformunun haklarına sahip oldu ve onu geliştirdi. 2002 yılında Palm PalmSource adı ile kendi yazılım bölümü içinde tamamına sahip olduğu iştirakini oluşturdu. PalmSource daha sonra bağımsız bir şirket haline gelerek Japon geliştirici ACCES Ltd.tarafından satın alındı. Palm, hem Palm OS hem de Windows Mobile sistemlerini, bunların yerine geçen yeni bir platform olarak WebOS geliştirilene kadar lisanslamaya devam etmiştir.
25 Şubat 2013 tarihinde HP, webOS'un LG tarafından satın alındığını duyurmuştur.
OS/2, IBM ve Microsoft tarafından 1985 yılında geliştirilmeye başlanan grafik arayüze sahip PC işletim sistemidir. 1990 yılında IBM ve Microsoft arasındaki geliştirme ortaklığı anlaşması bozulunca tek başına IBM tarafından geliştirilmeye devam edilmiştir. 1992 yılında "Warp" adını alan OS/2, 1996 yılında 4.0 sürümüne ulaşmıştır. Masa üstü sistemlerde, Microsoft tarafından geliştirilen Windows' a karşı yaptığı pazar savaşını kaybetmiş, ancak orta ölçekli sunucu sistemlerinde popüleritesi devam etmiştir. IBM' in 1999 yılından bu yana Linux' u desteklemesi nedeniyle geliştirilmesi yavaşlamış ve nihayetinde geliştirilmesi durdurulmuştur.
23 Aralık 2005 itibariyle IBM tarafından pazardan resmen çekilmiş ve IBM tarafından OS/2 kullanıcılarına Linux kullanmaları önerilmiştir.
Pardus, Türkiye'de TÜBİTAK tarafından geliştirilen bir GNU/Linux dağıtımı olan işletim sistemi. Planlamasına 2003 yılında başlanmış olup ilk kararlı sürümü 26 Aralık 2005’te yayınlanmıştır.
Pardus adı, Anadolu Parsı'nın bilimsel adı olan Panthera pardus tulliana'dan gelmektedir.
Pardus, ilk sürümden 2011.2 sürümüme kadar herhangi bir başka Linux dağıtımı temel alınmadan kendine özgü projelerle geliştirilmiş olup 2013 yılında yayınlanan Pardus 2013 sürümü ile beraber Debian tabanına geçilmiştir. 2011 yılı son aylarından itibaren TÜBİTAK bünyesinde yeniden yapılanma çalışmaları neticesinde yönetici ve geliştirici ekip dağıtılarak tasviye edilmiştir. 2012 yılında TÜBİTAK, Pardus projesi için tekrar geliştirici istihdam etmiş ve o güne kadar Pardus projesi kapsamında geliştirilmiş olan PİSİ paket yönetim sistemi, ÇOMARyapılandırma yöneticisi, YALI kurulum aracı, Müdür açılış sistemi, Kaptan ilk ayar sihirbazı ve diğer irili ufaklı tüm projeler terk edilerek Debiantabanına geçilmiştir. Kararlı sürümü 25 Ocak 2013'te yayınlanan "Pardus 2013 Anadolu Parsı" sürümüyle beraber artık Pardus, Debian tabanlı bir Linux dağıtımı haline gelmiştir. Terk edilen eski Pardus projeleri ise gönüller tarafından yürütülen Pisi Linux projesi kapsamında sürdürülmeye çalışılmaktadır. Ayrıca yine gönüllüler tarafından yürütülen Pardus Topluluk Sürümü projesinin web sayfasında eski Pardus araçlarının Debian tabanı üzerinde kullanılabilmesi için çalışmalar yürütüldüğü ve kullanılması mümkün olan bazı araçların ileride Pardus Topluluk Sürümüne dahil edilebileceği bildirilmektedir.
Pardus, 2013 sürümü ile beraber artık bireysel kullanıcılara yönelik resmi bir sürüm yayınlamamakta, Kurumsal, Sunucu ve Fatih projesisürümü olmak üzere 3 ayrı sürümü yayınlanmaktadır. Pardus 2013 sürümünden itibaren bireysel kullanıcılara yönelik resmi bir sürümü bulunmamakla birlikte TÜBİTAK tarafından "Pardus" isminin kullanımı için izin verilen, TÜBİTAK'tan bağımsız bir topluluk tarafından Pardus Topluluk Sürümü adı altında bireysel kullanıma yönelik bir sürümü yayınlanmaktadır.
Pintos, Stanford Üniversitesi'nden Ben Pfaff tarafından 2004 yılında geliştirilen eğitici bir işletim sistemidir. Pintos, esas olarak Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'de geliştirilen Nachos işletim sisteminin geliştirilmiş halidir. Pintos'un temel amacı lisans düzeyindekilere işletim sistemlerinin temel çalışma prensiplerinin öğretilmesidir.
Nachos'dan farklı olarak, Pintos x86 donanımlarında da çalışabilmektedir. Pintos, Nachos'un kullandığı C++ dilinden daha çok C kullanarak yazılmıştır.
QDOS (Quick and Dirty Operating System) Seattle Computer Products (SCP) şirketinin Intel 8086 işlemcili makinaları için 1980 yılının ortalarında Tim Paterson tarafından dört ayda yazılmış 16-bit işletim sistemidir.
QNX, gömülü sistemler pazarına yönelik Unix benzeri, gerçek zamanlı işletim sistemidir.
QNX Software Systems tarafından geliştirilen QNX, 2010 yılında Kanadalı Research In Motion firması tarafından satın alındı.
ReactOS, Windows işletim dizgesinin çalıştırdığı bütün yazılımları ve bütün sürücüleri çalıştırabilen, ücretsiz bir Windows işletim dizgesi seçeneği olmayı amaçlamış açık kaynak bir işletim dizgesidir.
SchilliX, OpenSolaris adlı ücretsiz bir dağıtımın temeli üzerine hazırlanmış, öntanımlı masaüstü ortamı KDE olan bir işletim sistemidir.
OpenSolaris, Sun'ın 14 Haziran 2005'te Solaris kaynak kodlarını yayınlaması ile doğmuş bir projedir. Jörg Schilling ve Fabian Otto tarafından geliştirilmektedir. 4 Nisan 2008'de 0.6.6 sürümü yayınlanmıştır.
SkyOS, Robert Szeleney tarafından geliştirilmeye başlanılmış bir işletim sistemidir. 1996 yılında başlanılan yazılımın tamamen baştan kodlanan 5.0 sürümü son halini alamadan proje durdurulmuştur[1]. Herhangi eski versiyonu ya da başka bir sistem üzerine inşa edilmemiştir. Önceleri hobi projesi olan bu işletim sistemi artık ticari bir üründür.
Çok işlemcili sistemleri destekler, entegre medya altsistemi vardır ve 64-bit dosya sistemini destekler. Dosya sistemi olarak önceleriOpenBFS'nin değişitirilmiş versiyonunu kullanmaktaydı, ancak artık kendine has SkyFS isimli bir dosya sistemi geliştirildi.
steamOS, steam tarafından geliştirilen bir işletim sistemidir. Linux çekirdeğini kullanan bu işletim sistemi steam Box için geliştirilmiştir. Henüz beta sürümündedir.
Solaris, orijinali Sun Microsystems tarafından geliştirilmiş UNIX işletim sistemidir. 1993 yılında halefi olan SunOS işletim sisteminin yerini almıştır. Ocak 2010'da Oracle firmasının Sun firmasını satın almasıyla Oracle Solaris olarak anılmaya başlanmıştır.
Solaris özellikle SPARC sistemler üzerinde sağladığı esnekliği; DTrace, ZFS ve Time Slider gibi yenilikçi buluşları getirmesiyle tanınmaktadır. Solaris SPARC tabanlı sistemleri, x86 tabanlı sistemleri ve Oracle firmasının ya da diğer üreticilerin sağladıkları sunucuları ve iş istasyonlarını desteklemektedir. Solaris Tek Unix Özelliklerine (Single Unix Specification) uygun olarak kayıt edilmiştir.
Syllable, İntel x86 Pentium ve uyumlu işlemciler için, özgür ve açık kaynak kodlu bir işletim sistemidir. Ev ve küçük ofis kullanıcıları için, kolay kullanımlı bir masaüstü işletim sistemi olarak tasarlanmıştır. Syllable, 2002 yılının Temmuz ayında, bir Amiga klonu olan AtheOS işletim sisteminden geliştirilmiştir.
Truva Linux projesi, mevcut linux çekirdeği ve açık kaynak kodlu yazılımlarla masaüstü kullanıcılarını hedefleyen bir Linux İşletim Sistemi projesidir. Truva Linux, %100 Türkçe desteği parolası ile yola çıkıp, ileride tüm dünyaya açılmayı hedeflemektedir. Kurulumu kolay, kullanıcı dostu, geniş aygıt sürücüleri desteği ile sorunsuz bir masaüstü sistemi oluşturulması planlanmaktadır.
Turkix, Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi dillerinde yapılandırılmış, son kullanıcılara Linux'u tanıma olanağını kolayca sağlamak üzere tasarlanmış Mandrake tabanlı bir Linux dağıtımıdır. Turkix tasarısı şu an için son bulmuştur. Turkix, Çalışan CD desteğiyle geldiğinden sabit sürücüye yükleme gerektirmez.
Bir işletim sistemi açılışta kernel modeda başlar. Kullanıcı sisteme girdikten sonra, user moda (ring 3) geçer. Bu modda kullanıcı sistem için kullanılan fonksiyonları güvenlik açısından kullanamaz. Kullanıcı sadece kendi başlattığı uygulamaların adres alanları içerisinde kalmak suretiyle işlerini yürütebilir. Sistemin güvenli bir şekilde çalışabilmesi için kullanıcıya kısıtlı izinler tanınmıştır. Linux sisteminin sistem fonksiyonlarını kullanabilmesi için, user modundan sistem moduna ( kernel mode ) geçmesi gerekir. Buda kullanıcının programlarında kullandığı API(Application Programming Interface) fonksiyonlarıyla gerçekleşir. Örneğin read, write sistem fonksiyonlarıdır ve bunların çalışabilmesi için sistem moduna geçilmesi gerekmektedir. Bu değişiklik otomatik olarak yapılır ve daha sonra user moda geri dönülür.
ZorinOS,Windows'tan Linux'a geçen kullanıcılara Windows'u aratmamak için geliştirilen bir Linux dağıtımı.
BEĞENDİYSENİZ BEĞEN TUŞUNA BASABİLİRSİNİZZ
AmigaOS'un çekirdeği sistemin Kicktsart olarak bilinen ROM'unda yer alır. Bu çekirdek, "Monolithic Kernel" yapısındadır. Bu çekirdek yapısı QNX, Linux gibi işletim sistemlerinde de kullanılmaktadır.
Monolithic Kernel, bir bütün halinde yazılan kernel dizaynına verilen addır. Modüler bir dizaynın arada mesajlarla, data transferleriyle zaman kaybetmemesi gibi dezavantajları bulunmayan, bu sebeple de daha hızlı olan çekirdek tasarımıdır. Ayrıca kolay bir tasarım olarak geçmektedir. Ancak kaynak kodunda yapılan değişiklikler bütün çekirdeğin yeniden derlenmesini gerektirir. Monolithic çekirdekte bütün donanım sürücüleri çekirdeğin içine gömülü haldedir. İşletim sistemi donanıma erişim için gerekli sürücüleri içinde barındırır. Mikro çekirdeklere göre daha büyüktürler ancak yazılımların çekirdek ile olan uyumu sayesinde daha hızlı ve kararlı çalışırlar. Performans açısından mikro çekirdeklere göre daha iyidirler ve son derece sağlamdırlar. Fakat çekirdek tarafından desteklenmeyen bir donanım eklendiği taktirde ya çekirdeği yeniden derlemeniz ya da gerekli yamayı yüklemeniz gerekir. (Kaynak: ek$i sözlük)
Bu çekirdeğin Amiga’ların Kickstart ROM’unda gömülü olduğunu düşünürsek; Amiga sistemlerde çekirdeğin yenilenmesi için Kickstart Rom’unuzu yenilemeniz gerekir. Ancak bunu değiştirmeden yapabilmeniz de mümkün. Bunu sağlayan bazı yazılımlar ve destekleyen donanımlar vardır. (Örn.: Blizzard turbo kartlardaki “MapROM” özelliğinizi kullanmanızı sağlayan “Blizzkick”, ReLoKick gibi yazılımlar vardır. Bu yazılımlar sayesinde Amiga’nızın çekirdeğini istediğiniz gibi modifiye edip bir dosya halinde bilgisayarınızın herhangi bir yerinde saklayarak istediğiniz zaman kullanabilirsiniz.)
AmigaDOS, temelleri 1976 yılında atılan TRIPOS adlı işletim sisteminin 1981 yılında Motorola’nın 68000 serisi işlemcilerine uyarlanmış versiyonunun 1985 yılında Commodore-Amiga firmasının sadece grafik arayüzlü olarak tasarlanması düşünülen AmigaOS’ta çıkan bazı hatalar yüzünden Amiga serisi bilgisayarlara adapte edilmiş halidir. Belirtilen hatalar olmasaydı AmigaOS’un bir parçası haline gelmeyecekti. Ancak zamanla AmigaOS için olmazsa olmaz haline gelmiştir. Günümüzde de aynı önemini korumaktadır. AmigaOS 1.0 sürümünün ilk piyasaya sürüldüğü tarih 23 Haziran 1985’tir. AmigaOS’un hedef aldığı kullanıcı kitlesi iş istasyonları ve ev kullanımı idi.
Workbench, Kickstart ve AmigaDOS üzerinde çalışan bir yamadan çok masaüstü ve iş istasyon sistemleri için tasarlanmış bir işletim sistemidir. Bu işletim sistemi renkli grafik arayüzüne sahipti ve zamanının ötesinde çok gelişmiş özellikler barındırırdı. Örneğin çalıştıracağınız programın ikonlarında yer alan değişken bilgiler ve komutlar sayesinde programın nasıl bir ekranda açılacağını, ne kadar bellek kullanabileceği, oyunlarda hile kodlarını girmek gibi birçok farklı şey kullanılırdı. Bunun hala tam bir örneği herhangi bir işletim sisteminde yoktur. Güvenilir ve hızlı bir işletim sistemidir.
AmigaOS’un desteklediği mimariler, öncelikli olarak Motorola 68k işlemcileri ve gene Motorola ve IBM firmalarının ürettiği PowerPC teknolojileridir.
AmigaOS’a en benzer işletim sistemleri en başta QNX (İşletim sisteminin temel yapısı AmigaOS ile şaşırtıcı şekilde benzerlikler göstermektedir.), Linux (çekirdek mimarisi yüzünden), MorphOS (AmigaOS uyumlu) ve x86 mimarisi üzerinde çalışan AROS. AmigaOS’un hala geliştirildiğini ve tamamıyla PowerPC mimarisine uyarlandığını, beta sürümünün sonlarına yaklaştığını ve beta olduğu halde birçok işletim sisteminin piyasadaki güvenilir sürümünden daha sağlam, hızlı ve esnek olduğunu belirtmek istiyorum. AmigaOS 4.0 ve 4.1 şu an için amiga klasiklerde (68k) A1200,A3000,A4000 powerpc'lerde Amigaone, Pegasos I ve II, SAM 440EP & Flex, SAM460ex ve yeni çıkacak amigaone x1000 anakartlarında çalışıyor.
Amoeba akademik bir dağıtık işletim sistemi projesi. Andrew S. Tanenbaum ve diğerleri tarafından geliştirilmektedir.
AROS, bilgisayarlar için yapılmış Amiga işletim sistemi mimarisini temel alan bir işletim sistemidir. GNU/GPL Lisansına sahiptir. Boyut açısından çok küçüktür. Disket sürücünüzden bile çalışan sürümü bulunmaktadır.
AROS kelimesinin açılımı Amiga Research Operating System'dir.
BeOS (Be Operating System), Be Incorporated tarafından geliştirilmiş olan bir işletim sistemidir. Kendine ait bir dosya sistemine (BeFS) ve mikroçekirdeğe sahiptir. Bireysel kullanıcılara ücretsiz sunulmasına karşın BeOS 5 sürümüyle birlikte dağıtım ve geliştirilmesi sona ermiştir.
Bilgisayar üzerinde booting CPU'ya ilk elektrik enerjisi gönderildiğinde, bilgisayarın çalışabilmesi için uygulamaya konulan işlemler bütünü ve çalışan uygulamalardır. İşlem bilgisayara ilk elektrik verildiğinde başlar ve bilgisayar normal görevlerini yapmaya hazır hâle geldiğinde sonlanır. Modern genel amaçlı bilgisayarlar üzerinde bu işlem onlu saniyeler içinde gerçekleşir. Bu esnada bireysel test, konumlama ve donanımların tanınması, bulunması, yüklenmesi ve başlatılması işlemleri gerçekleştirilir. Birçok bilgisayar sistemi ayrıca bu işlemlerin yapılmasını bir uygulama yardımıyla güç döngüsü olmadan gerçekleştirir ve buna izin verir. Bu işlem soft reboot ismi ile anılır. Boot yükleyicisi bir bilgisayar programıdır ve ana işletim sistemi çalışma çevresellerini bireysel test tamamlandıktan sonra yüklemek için kullanılır.
BSD (Berkeley Software Distribution), Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'in kaynak kodu dağıtımı olan, AT&T'nin UNIX'i için bir eklentiler zinciridir. Birçok açık kaynak kodlu işletim sistemi projesi, 4.4 BSD-Lite olarak bilinen kaynak kodu dağıtımını temel kabul eder. Ek olarak bunlar, özellikle GNU projesi olmak üzere diğer birçok açık kod projesini de kapsar.
Cloud, Los Angeles'in kurduğu anonim şirket "Good LLC" tarafından ortaya çıkarılan "tarayıcı tabanlı işletim sistemi"dir. Şirket ilk olarak üçüncü canlı örnneğinde şimdi ağır bir şekilde Ubuntu'ya dayanan gOS adlı bir Linux dağıtımını piyasaya sürdü.
CP/M (Control Program for Microcomputers, orijinali Control Program/Monitor idi) Intel 8080/85 ve ZilogZ80 işlemcili mikro bilgisayarlar için Digital Research şirketinin kurucusu Gary Kildall tarafından geliştirilmiş 8-bit işletim sistemi.DOS işletim sistemlerinin atasıdır.
DOS (İngilizce: Disk Operating System, Türkçe: Disk İşletim Sistemi), bilgisayarlar için ufak ve basit bir işletim sistemi türü olup, ana görevidisket ve sabit disk gibi saklama ortamlarının yönetimidir.
Bilgisayarların diğer işlevleri; grafik, ses, yazdırma, ağda gezinme, bellek yönetimi, çoklu kullanıcı ve çoklu işlem özellikleri, DOS tarafından üstlenilebilir. Bu özellik ve görevler çeşitli kullanım yazılımlarının yardımı ile olur.
DOS sistemleri 90'lı yılların ortasına kadar hemen hemen her PC'de işletim sistemi olarak görev yapmışlardır. Bugün çoğu alanda yerini grafik arabirimli işletim sistemleri almış ise de, DOS basit ve ufak oluşundan bir gömülü sistem olarak çeşitli kumanda ve denetleme sistemlerinde hayatını sürdürmektedir.
DOS’un tarihi, bilgisayarların (kişisel bilgisayarlar) tarihiyle başlar ve çoğunlukla da pek hayırla anılmaz. Çünkü DOS’ta grafiksel bir kullanıcı arabirimi (pencereler) yoktur, her şey komutlarla ve çok sayıda parametre ile yapılır. DOS, tüm x86 tabanlı bilgisayarlarda çalışır. Çok görevli bir işletim sistemi olmayan DOS, grafik kullanıcı arabirimini kullanmaz. Üstünde kolay yazılması, bellek ve sabit diskte az yer kaplaması, kolay ve çabuk öğrenilmesi, düşük donanımlı bilgisayarlarda çalışması gibi avantajları olmakla birlikte, etkin bir bellek yönetiminin olmaması, eski teknoloji kullanması ve grafik kullanıcı arabirimi olmaması önemli kısıtlamalarıdır.
DualBoot,iki işletim sistemini aynı bilgisayarda çalıştırma işlemidir.İşletim sistemleri arasında seçim yapmak için bilgisayar açılırken bir seçim ekranı gelir. Önyükleme seçilen işletim sisteminden yapılır.Kısaca 2 işletim sistemini aynı anda kullanmaktır.
FreeBSD x86 Uyumlu, AMD64, IA-64, PC-98 ve UltraSPARC® mimarileri için ileri seviye bir işletim sistemidir. Berkeley'deki KaliforniyaÜniversitesi'nde geliştirilmiş UNIX® türevi olan BSD'yi temel almıştır. FreeBSD birçok kişi tarafından geliştirilmekte ve devam ettirilmektedir. Ayrıca başka mimariler için geliştirim değişik aşamalardadır.
HURD (Hird of Unix-Replacing Daemons), Özgür Yazılım Vakfı bünyesinde geliştirilen GNU projesi için çekirdek oluşturma amacıyla başlatılmış bir projedir. HURD, Mach mikroçekirdeği temel alınarak geliştirilmiş GNU/Mach mikroçekirdeği etrafında Unix artalan süreçlerinin (daemon) uyarlanmasıdır.
Linux çekirdeğinin popülerlik kazanmasıyla, GNU araçları Linux'a uyarlanmış ve böylelikle HURD'ın gelişimi iyiden iyiye yavaşlamıştır. Daha sonraları Debian ekibi tarafından geliştirilmeye başlanan HURD, uzun bir süre sonra Mach mikro çekirdeğinin terkedildiği açıklanmıştır. Bunun üerine L4 mikro çekirdek ailesi üzerine kurulu çekirdek aranmaya başlanmıştır. Ancak daha sonra karşılaşılan yapısal sorunlardan dolayı bundan da vazgeçilerek Mach tabanlı mikro çekirdek (GNU/Mach) yeniden geliştirilmeye başlanmıştır.
HP-UX, HP'nin üretiği 9000 ve Itanium serisi sunucularda kullanılan UNIX varyantı bir işletim sistemidir.
IRIX Sistem V tabanlı ve BSD eklentili UNIX İşletim Sistemi'dir. Silicon Graphics (SGI) tarafından 32 ve 64-bitlik MIPS mimarili kendi iş istasyonları ve sunucularında kullanılmak üzere geliştirilmiştir. UNIX tabanlı olması sayesinde çok uzun çalışma sürelerine çıkabilir. KullandığıXFS dosya sistemi günlüklü dosya sistemlerinin en gelişmişlerinden biri olarak kabul edilir.
IRIX özellikle 3D grafikler, video ve yüksek bant yığın veri transferlerine büyük destek sağlar. IRIX masaüstü ortamı için GUI sağlayan ilk UNIX tabanlı işletim sistemleri arasındadır. Çok gelişmiş 3D grafik desteği sayesinde bilgisayar canlandırması ve bilimsel görselleştirme alanlarında yaygın olarak kullanılmaktadır.
Kernel Mode; bilgisayarda, Linux işletim sistemi açılışta "kernel mode"da ( ring 0 ) başlar.
Bu seviyede çalışan programlar bütün bellek adreslerine ve Giriş-Çıkış (sabit disk ve benzeri) aygıtlarına tam yetki ile erişirler. Ayrıca bu modadayken tüm sistem fonksiyonlarına erişilebilir, bellek yeniden adreslenebilir.
(Not: Yukarıda yazanlar Linux işletim sistemi referans alınarak yazılmıştır. Ancak diğer pek çok işletim sisteminde de geçerlidir.)
- Protected mode: x86 (286 ve üstü intel ailesi ve uyumlu (amd,via vb.) işlemcilerde bellek adreslerine erişim belirli kısıtlamlar çerçevesinde olur. Yani her uygulama her istediği bellek adresini istediği gibi kullanamaz. Her bellek bölgesinin erişim hakları "descriptor" denen kayıtlarla saklanır. Bu kayıtların arka arkaya dizilimi ile belleğin tamamen adreslendiği bellek haritası (memory map) oluşturulur.
- CPL: Code Privilege Level (Kod Yetki Düzeyi), x86 işlemcilerde descriptor tarafından ayarlanan ve o kodun çalıştığı yetki seviyesini (privilege level) gösteren 2 bitlik değer. 0 en yüksek yetki seviyesidir, ring 0 diye geçer. 3 ise en düşük değerdir, ring 3 olarak geçer. Arada ring 1 ve ring 2 diye tanımlanan başka seviyeler olmasına karşın işletim sistemlerinin çoğu yalnızca ring 0 ve ring 3 seviyelerini kullanırlar.
Korumalı kip (İngilizce: Protected mode), x86 (286 ve üstü intel ailesi ve uyumlu (AMD,via vb.) ) işlemcilerde bellek adreslerine erişim belirli kısıtlamar çerçevesinde olur. Yani her uygulama her istediği bellek adresini istediği gibi kullanamaz. Her bellek bölgesinin erişim hakları descriptor denen kayıtlarla saklanır. Bu kayıtların arka arkaya dizilimi ile hafızanın tamamen adreslendiği bellek haritası (memory map) oluşturulur.
Macintosh İşletim Sistemi, kısaca Mac OS, Apple firması tarafından piyasaya sürülen Apple'ın daha sonra "Mac OS" olarak isimlendireceği şeyin orijinal hali olan, tamamlayıcı ve isimsiz sistem yazılımı ilk olarak 1984 yılında orijinal Macintosh ile tanıtılmıştır. En son ana sürümü Mac OS X'tir. Mac OS ailesindeMac OS 7, Mac OS 9 ve Mac OS X vardır.Mac OS X Macintosh Operating System'in kısaltmasıdır. Sonundaki X roma rakamındaki 10'u temsil eder. Bu yüzden ABD'de Mac os X 'eks' yerine Mac os 10 'ten' denir. Mac Unix türevi açık kaynak kodlu bir işletim sistemidir. Yasal olarak sadece Apple marka bilgisayarlar ile uyumludur. Grafik açısından çok ayrıcalıklı olduğundan genellikle yayıncılık alanında ilgi görür. 2010 yılı itibariyle Mac OS X Snow Leopardadlı yeni bir sürümü çıkmıştır.
Mac OS'un önceki sürümleri sadece Motorola 68000 tabanlı Macintosh'lar ile uyumlu idi. Apple PowerPC donanımı ile bilgisayarlar ortaya koyduğunda, işletim sistemi de bu yapıyla desteklendi. Mac OS 8.1 68.000 sınıfı işlemci (68.040) üzerinde çalıştırabilir son versiyonudur. "Classic"Mac OS yerine geçmiş olan Mac OS X, 10.5 ("Leopar") sürümü üzerine hem PowerPC ve Intel işlemcileri ile uyumludur. 10.6 ("Kar Leoparı") versiyonu sadece Intel işlemcileri destekliyor.
Microsoft Windows, (Türkçe: pencereler) kullanıcıya grafik arabirimler ve görsel iletilerle yaklaşarak, yazılımları çalıştırmak, komut vermek gibiklavyeden yazma zorunluluğunu ortadan kaldıran, Microsoft şirketinin geliştirdiği dünyada en çok kullanılan bir işletim sistemi ailesidir. İlk Windows 1981 yılında satışa sunulmuştur.
Microsoft'un ilk işletim sistemi olan MS-DOS'tan farklı olarak Windows'ta aynı anda çok sayıda yazılımla çalışmak mümkündür.
Windows, masaüstü pazarında en yaygın kullanılan işletim sistemidir. 2002 yılında, Windows dünya çapında masaüstü piyasasında yaklaşık %97.46'lık bir pay sahibiydi.[1] 2006 Nisan ayı istatistiklerinde bu oranın %89, 2007 Aralık ayında ise %87.8 seviyesinde olduğunu gösteriyor. Ayrıca 2007 Aralık ayındaki payın %6.5'i Windows Vista işletim sistemidir.[2] Bu alanda en ciddi rakibi şu anda Mac OS'tur.
Microsoft Windows ailesinin son üyesi 26 Ekim 2012'e piyasaya çıkan Windows 8'dir. Windows Vista'dan sonra Microsoft, Windows 7 ile başarıyı yakalamış bu başarıyı Windows 8 ile devam ettirmektedir.
Microsoft Windows işletim sistemleri ailesi, daha eski IBM PC için olan MS-DOS ortamının üzerine bir grafik katmanı olarak başlamıştır. Modern sürümleri daha yeni olan Windows NT çekirdeği üzerine kuruludur. Windows 32-bit ve 64-bit Intel ve AMD işlemciler üzerinde çalışır; daha eski sürümleri DEC Alpha, MIPS R4000, ve PowerPC mimarilerinde de çalışmaktaydı (SPARC mimarisinde de çalışması için çalışmalar vardı).
Intel Itanium işlemciler tarafından kullanılan IA-64 ve daha sonra AMD64 (x86-64 olarak da biliniyor, Microsoft tarafından x64 olarak isimlendiriliyor ve Intel tarafından adı EM64T olarak ruhsatlanarak kullanılıyor) mimarilerinin çıkmasıyla Microsoft güncel işletim sistemlerinin bunları destekleyen sürümlerini sundu. Modern 64-bit Windows ailesi Windows XP 64-bit Edition for IA-64 systems, Windows XP Professional x64 Edition for AMD64 systems ve Windows Server 2003'den (hem IA-64, hem de AMD64 sürümlü) oluşur.
Windows'un taşınabilir cihazlar için geliştirilmiş sürümü Windows CE (Pocket PC, Windows Mobile) ailesi olarak anılır, gerçek 32-bit bir işletim sistemidir; ARM, StrongARM, Intel XScale ve MIPSişlemcilerinde çalışır.
Windows NT, XP ,CE ve 8'in gömülü çalışan sürümleri de mevcuttur.
Andrew S. Tanenbaum tarafından ders kitabı olarak yazdığı Operating Systems: Design & Implementation'da anlatılan işletim sistemi. Amacı, dersle birlikte öğrencilerin bir dönem içinde gerçek bir işletim sistemi ile deneyim kazanabilmeleri ve teorinin, pratikte nasıl uygulandığını öğretebilmektir. Bu nedenle Tanenbaum yıllarca comp.os.minix compuserve öbeğinden ve insanlardan gelen geliştirme taleplerini reddetmiş, Minix'i mümkün olduğunca küçük ve işlevsel bırakmıştır.
Minix'in tasarımı, hedef kitlesi gözetilerek yapılmıştır. Bu nedenle o dönemlerde bilgisayarlar çok pahalı olan sabit disk sürücüsü desteği olmadan sadece disketler üzerinde çalışıyordu.
Bu talepleri gerçekleştirmek isteyen ve Minix'ten farklı bir yapı kullanan Linus Torvalds, 1991 yılında Linux projesini Minix öbeği altında duyurmuştur. Minix'ten kayan büyük bir geliştirme öbeği Linux'a katkıda bulunmuşlardır.
Son kararlı sürümü (3.1.8) 4 Ekim 2010 tarihinde yayınlanmıştır.
MOSIX , dağıtık işletim sistemidir. Eski versiyonları UNIX sistemlere dayanmasına rağmen, 1999'dan itibaren çoklu bilgisayar sistemlerine odaklanmıştır. MOSIX sistemlerde; üzerinde değişiklik yapılmış dosyayı ya da kütüphaneleri, diğer bilgisayarlara kopyalamaya ya da taşımaya gerek yoktur. Tüm bu işlemler otomatik olarak yapılmaktadır.
MOSIX hem eşzamanlı işlemleri hem de toplu işlemleri desteklemektedir.
MOSIX; uygulamaların uzak düğümlerde sanki yerel bilgisayarda çalışırmış gibi çalışmasına izin veren bir yazılım katmanı olarak gerçekleştirilmiştir. Kullanıcı programı çalıştırdığı anda, bu ağa bağlanmış olan diğer bilgisayarlarda da program otomatik olarak çalışır. MOSIX'i diğer benzer sistemlerden ayıran temel özellik ise görev düzeyinde değil işlem düzeyinde çalışmasıdır. İşlem düzeyinde ifadesinden kasıt; sistemin, işlem yükünü görevleri oluşturan işlem sayısına göre uyarlaması ve dağıtmasıdır. Bu özellikle paralel işlemlerde oldukça yararlıdır.
MS-DOS (MicroSoft Disk Operating System. Türkçe: Microsoft Disk İşletim Sistemi), Microsoft firmasının geliştirdiği bir DOS sistemidir. 1980'li yıllarda PC uyumlu platformlar üzerinde kullanılan en yaygın işletim sistemiydi. Masaüstü bilgisayarlardaki popülerliğini, zamanla yeni nesil Windows işletim sistemlerine bıraktı.
MS-DOS, ilk olarak 1981 yılında piyasaya sürüldü. Microsoft firmasının bu ürünü geliştirmeyi 2000 yılında durdurdu. MS-DOS'un tam sekiz ana sürümü vardır. Sağladığı önemli gelir ve pazarlama kaynakları ile MS-DOS, Microsoft'un programlama dilleri üzerinde çalışan küçük bir şirket kimliğinden çıkıp, çeşitli yazılım ürünleri geliştirebilen büyük bir firma olma yolunda ilerlemesine neden oldu.
MS-DOS'un en son sürümü 1994'te piyasada yer alan 6.22 sürümüdür. 8.0 sürümü ise Windows 98, Windows 2000 ve Windows ME işletim sistemlerine, bir işlem içinde çeşitli işlemleri yapabilmek için yerleştirilmiş olsa da bu sadece varsayılma'dan (emulatör) başka bir şey değildir.
Microsoft MS-DOS'u geliştirmeyi durduğunu ilan ettiğinde, serbest DOS'u yaşatmak için FreeDOS projesi doğmuştur.
Microsoft'un Windows NT'ye kadar olan sürümleri (3.x, 95, 98 ve ME) DOS üstüne kurulmuş grafiksel kullanım yazılımlarıdır. Daha modern Windows sürülümleri ise kendi çekirdeğine sahip olup MS-DOS yazılımlarını kullanabilmek için DOS'u sadece varsayım olarak barındırmaktadır.
DOS tabanlı yazılımlar, genelde bilgisayarın grafik ve ses özelliklerini ya hiç ya da çok sınırlı olarak kullanıma sunar. Çoklu işlem (Multitasking) ise ancak bazı sürümlerde, sınırlı imkânlar içinde olabilmiştir.
Multics ("Multiplexed Information and Computing Service") eskiden kullanılmış aynı anda birkaç işlem yapabilen (time-sharing) işletim sistemi idi. Proje 1964 yılında Cambridge, Massachusetts'de başlamıştır. Son çalışan işletim sistemi ise 30 Ekim 2000'de Kanada Ulusal Savunma Departmanı'nda kullanılmış ve daha sonra kapatılmıştır.
NetBSD 54 farklı mimari ile çalışan ileri seviye bir işletim sistemidir. Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi'nde geliştirilmiş UNIX® türevi olan BSD'yi temel almıştır. NetBSD birçok kişi tarafından geliştirilmekte ve devam ettirilmektedir. Ayrıca devamlı yeni mimariler için geliştirim aşamalardadır.
Newton OS Apple'ın Apple Newton isimli PDA'sı için geliştirdiği işletim sistemidir. Newton OS Apple dışındaki üreticiler tarafından da kullanılmıştır, ancak artık bu işletim sisteminin geliştirilmesi durdurulmuştur.
Newton OS'un el yazısı tanıma sistemi eleştirmenler tarafından yerden yere vurulmuş bu da cihazların başarısını etkilemiştir.
Newton OS zamanında Macintosh işletim sisteminde bile bulunmayan bazı küçük detayları barındırmaktaydı.
Newton OS için C++ ve Newton Script ile yazılım geliştirilebiliyordu.
Novell NetWare, Novell firması tarafından yerel bilgisayar ağlarında kullanılmak üzere hazırlanmış bir işletim sistemi.
Novell NetWare, metin-tabanlı bir işletim sistemidir. Bu işletim sisteminde, kullanıcının ilk olarak ana bilgisayara bağlanması gerekir. Bilgisayar ağı yöneticisi ağa bağlanan her kullanıcı için bir isim verir. Gerekirse sistem güvenliği için bir şifre de verebilir. Kullanıcı, kendi ismini kullanmak suretiyle bağlantıyı gerçekleştirir. Sisteme bağlandıktan sonra bilgisayarda (servis bilgisayarı) bulunan programlardan yararlanabilir. Aynı şekilde, servis bilgisayarına bağlı bir veya birden fazla yazıcıyı da terminal bilgisayarından kullanmak mümkündür.
HP webOS, Linux çekirdeği üzerinde çalışan özel bir mobil işletim sistemidir. İlk olarak Palm tarafından geliştirildi ve 2010 yılında Hewlett Packard (HP) tarafından satın alındı.
1992'den 2002'ye kadar kişisel dijital asistan üreticisi Palm Computing (daha sonra Palm Inc. olarak değiştirildi) Palm OS yazılım platformunun haklarına sahip oldu ve onu geliştirdi. 2002 yılında Palm PalmSource adı ile kendi yazılım bölümü içinde tamamına sahip olduğu iştirakini oluşturdu. PalmSource daha sonra bağımsız bir şirket haline gelerek Japon geliştirici ACCES Ltd.tarafından satın alındı. Palm, hem Palm OS hem de Windows Mobile sistemlerini, bunların yerine geçen yeni bir platform olarak WebOS geliştirilene kadar lisanslamaya devam etmiştir.
25 Şubat 2013 tarihinde HP, webOS'un LG tarafından satın alındığını duyurmuştur.
OS/2, IBM ve Microsoft tarafından 1985 yılında geliştirilmeye başlanan grafik arayüze sahip PC işletim sistemidir. 1990 yılında IBM ve Microsoft arasındaki geliştirme ortaklığı anlaşması bozulunca tek başına IBM tarafından geliştirilmeye devam edilmiştir. 1992 yılında "Warp" adını alan OS/2, 1996 yılında 4.0 sürümüne ulaşmıştır. Masa üstü sistemlerde, Microsoft tarafından geliştirilen Windows' a karşı yaptığı pazar savaşını kaybetmiş, ancak orta ölçekli sunucu sistemlerinde popüleritesi devam etmiştir. IBM' in 1999 yılından bu yana Linux' u desteklemesi nedeniyle geliştirilmesi yavaşlamış ve nihayetinde geliştirilmesi durdurulmuştur.
23 Aralık 2005 itibariyle IBM tarafından pazardan resmen çekilmiş ve IBM tarafından OS/2 kullanıcılarına Linux kullanmaları önerilmiştir.
Pardus, Türkiye'de TÜBİTAK tarafından geliştirilen bir GNU/Linux dağıtımı olan işletim sistemi. Planlamasına 2003 yılında başlanmış olup ilk kararlı sürümü 26 Aralık 2005’te yayınlanmıştır.
Pardus adı, Anadolu Parsı'nın bilimsel adı olan Panthera pardus tulliana'dan gelmektedir.
Pardus, ilk sürümden 2011.2 sürümüme kadar herhangi bir başka Linux dağıtımı temel alınmadan kendine özgü projelerle geliştirilmiş olup 2013 yılında yayınlanan Pardus 2013 sürümü ile beraber Debian tabanına geçilmiştir. 2011 yılı son aylarından itibaren TÜBİTAK bünyesinde yeniden yapılanma çalışmaları neticesinde yönetici ve geliştirici ekip dağıtılarak tasviye edilmiştir. 2012 yılında TÜBİTAK, Pardus projesi için tekrar geliştirici istihdam etmiş ve o güne kadar Pardus projesi kapsamında geliştirilmiş olan PİSİ paket yönetim sistemi, ÇOMARyapılandırma yöneticisi, YALI kurulum aracı, Müdür açılış sistemi, Kaptan ilk ayar sihirbazı ve diğer irili ufaklı tüm projeler terk edilerek Debiantabanına geçilmiştir. Kararlı sürümü 25 Ocak 2013'te yayınlanan "Pardus 2013 Anadolu Parsı" sürümüyle beraber artık Pardus, Debian tabanlı bir Linux dağıtımı haline gelmiştir. Terk edilen eski Pardus projeleri ise gönüller tarafından yürütülen Pisi Linux projesi kapsamında sürdürülmeye çalışılmaktadır. Ayrıca yine gönüllüler tarafından yürütülen Pardus Topluluk Sürümü projesinin web sayfasında eski Pardus araçlarının Debian tabanı üzerinde kullanılabilmesi için çalışmalar yürütüldüğü ve kullanılması mümkün olan bazı araçların ileride Pardus Topluluk Sürümüne dahil edilebileceği bildirilmektedir.
Pardus, 2013 sürümü ile beraber artık bireysel kullanıcılara yönelik resmi bir sürüm yayınlamamakta, Kurumsal, Sunucu ve Fatih projesisürümü olmak üzere 3 ayrı sürümü yayınlanmaktadır. Pardus 2013 sürümünden itibaren bireysel kullanıcılara yönelik resmi bir sürümü bulunmamakla birlikte TÜBİTAK tarafından "Pardus" isminin kullanımı için izin verilen, TÜBİTAK'tan bağımsız bir topluluk tarafından Pardus Topluluk Sürümü adı altında bireysel kullanıma yönelik bir sürümü yayınlanmaktadır.
Pintos, Stanford Üniversitesi'nden Ben Pfaff tarafından 2004 yılında geliştirilen eğitici bir işletim sistemidir. Pintos, esas olarak Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'de geliştirilen Nachos işletim sisteminin geliştirilmiş halidir. Pintos'un temel amacı lisans düzeyindekilere işletim sistemlerinin temel çalışma prensiplerinin öğretilmesidir.
Nachos'dan farklı olarak, Pintos x86 donanımlarında da çalışabilmektedir. Pintos, Nachos'un kullandığı C++ dilinden daha çok C kullanarak yazılmıştır.
QDOS (Quick and Dirty Operating System) Seattle Computer Products (SCP) şirketinin Intel 8086 işlemcili makinaları için 1980 yılının ortalarında Tim Paterson tarafından dört ayda yazılmış 16-bit işletim sistemidir.
QNX, gömülü sistemler pazarına yönelik Unix benzeri, gerçek zamanlı işletim sistemidir.
QNX Software Systems tarafından geliştirilen QNX, 2010 yılında Kanadalı Research In Motion firması tarafından satın alındı.
ReactOS, Windows işletim dizgesinin çalıştırdığı bütün yazılımları ve bütün sürücüleri çalıştırabilen, ücretsiz bir Windows işletim dizgesi seçeneği olmayı amaçlamış açık kaynak bir işletim dizgesidir.
SchilliX, OpenSolaris adlı ücretsiz bir dağıtımın temeli üzerine hazırlanmış, öntanımlı masaüstü ortamı KDE olan bir işletim sistemidir.
OpenSolaris, Sun'ın 14 Haziran 2005'te Solaris kaynak kodlarını yayınlaması ile doğmuş bir projedir. Jörg Schilling ve Fabian Otto tarafından geliştirilmektedir. 4 Nisan 2008'de 0.6.6 sürümü yayınlanmıştır.
SkyOS, Robert Szeleney tarafından geliştirilmeye başlanılmış bir işletim sistemidir. 1996 yılında başlanılan yazılımın tamamen baştan kodlanan 5.0 sürümü son halini alamadan proje durdurulmuştur[1]. Herhangi eski versiyonu ya da başka bir sistem üzerine inşa edilmemiştir. Önceleri hobi projesi olan bu işletim sistemi artık ticari bir üründür.
Çok işlemcili sistemleri destekler, entegre medya altsistemi vardır ve 64-bit dosya sistemini destekler. Dosya sistemi olarak önceleriOpenBFS'nin değişitirilmiş versiyonunu kullanmaktaydı, ancak artık kendine has SkyFS isimli bir dosya sistemi geliştirildi.
steamOS, steam tarafından geliştirilen bir işletim sistemidir. Linux çekirdeğini kullanan bu işletim sistemi steam Box için geliştirilmiştir. Henüz beta sürümündedir.
Solaris, orijinali Sun Microsystems tarafından geliştirilmiş UNIX işletim sistemidir. 1993 yılında halefi olan SunOS işletim sisteminin yerini almıştır. Ocak 2010'da Oracle firmasının Sun firmasını satın almasıyla Oracle Solaris olarak anılmaya başlanmıştır.
Solaris özellikle SPARC sistemler üzerinde sağladığı esnekliği; DTrace, ZFS ve Time Slider gibi yenilikçi buluşları getirmesiyle tanınmaktadır. Solaris SPARC tabanlı sistemleri, x86 tabanlı sistemleri ve Oracle firmasının ya da diğer üreticilerin sağladıkları sunucuları ve iş istasyonlarını desteklemektedir. Solaris Tek Unix Özelliklerine (Single Unix Specification) uygun olarak kayıt edilmiştir.
Syllable, İntel x86 Pentium ve uyumlu işlemciler için, özgür ve açık kaynak kodlu bir işletim sistemidir. Ev ve küçük ofis kullanıcıları için, kolay kullanımlı bir masaüstü işletim sistemi olarak tasarlanmıştır. Syllable, 2002 yılının Temmuz ayında, bir Amiga klonu olan AtheOS işletim sisteminden geliştirilmiştir.
Truva Linux projesi, mevcut linux çekirdeği ve açık kaynak kodlu yazılımlarla masaüstü kullanıcılarını hedefleyen bir Linux İşletim Sistemi projesidir. Truva Linux, %100 Türkçe desteği parolası ile yola çıkıp, ileride tüm dünyaya açılmayı hedeflemektedir. Kurulumu kolay, kullanıcı dostu, geniş aygıt sürücüleri desteği ile sorunsuz bir masaüstü sistemi oluşturulması planlanmaktadır.
Turkix, Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi dillerinde yapılandırılmış, son kullanıcılara Linux'u tanıma olanağını kolayca sağlamak üzere tasarlanmış Mandrake tabanlı bir Linux dağıtımıdır. Turkix tasarısı şu an için son bulmuştur. Turkix, Çalışan CD desteğiyle geldiğinden sabit sürücüye yükleme gerektirmez.
Bir işletim sistemi açılışta kernel modeda başlar. Kullanıcı sisteme girdikten sonra, user moda (ring 3) geçer. Bu modda kullanıcı sistem için kullanılan fonksiyonları güvenlik açısından kullanamaz. Kullanıcı sadece kendi başlattığı uygulamaların adres alanları içerisinde kalmak suretiyle işlerini yürütebilir. Sistemin güvenli bir şekilde çalışabilmesi için kullanıcıya kısıtlı izinler tanınmıştır. Linux sisteminin sistem fonksiyonlarını kullanabilmesi için, user modundan sistem moduna ( kernel mode ) geçmesi gerekir. Buda kullanıcının programlarında kullandığı API(Application Programming Interface) fonksiyonlarıyla gerçekleşir. Örneğin read, write sistem fonksiyonlarıdır ve bunların çalışabilmesi için sistem moduna geçilmesi gerekmektedir. Bu değişiklik otomatik olarak yapılır ve daha sonra user moda geri dönülür.
ZorinOS,Windows'tan Linux'a geçen kullanıcılara Windows'u aratmamak için geliştirilen bir Linux dağıtımı.
BEĞENDİYSENİZ BEĞEN TUŞUNA BASABİLİRSİNİZZ
